Function creep

Ik heb een aardig boekje op de plank, getiteld Vaagtaal. “Vecht mee tegen beleidsbabbels, managementspeak en zorggezemel” in de straffe ondertitel. Over onbegrijpelijke taal in politiek, management, onderwijs en zorg. Met een nieuwe druk zou er terstond een hoofdstuk toegevoegd kunnen worden: het ondoorgrondelijke bargoens van ICT’ers.

Gisteren werd bekend dat de Tweede Kamer – die momenteel parlementair onderzoek doet naar veel te dure ICT-projecten van de overheid – het spuugzat was: al dat onnodige, nietszeggende, vaak Engelse jargon van automatiseringsdeskundigen. Zo kwam de onderzoekscommissie geen stap verder. Besloten werd daarom emeritus hoogleraar tekstkwaliteit Jan Renkema in te huren om onbruikbare ICT-termen te vertalen naar gangbaar Nederlands.

overheid en ict ©ingreinaboels/tumblr

Renkema gaf in eerste instantie aan het “fantastisch werk” te vinden. Maar kwam daar na het bijwonen van een aantal verhoren toch wel op terug. Hij was geschrokken van de schijnbare behoefte “nietszeggend te willen zijn”. Het verbaast mij niets. Het probleem van deze termen is dat ze vaak in het Engels al opgeblazen zijn, en daarmee voor anderstaligen geheel onbegrijpelijk. Neem de zogenaamde SLA’s waarmee je bij de overheid te pas en te onpas om de oren wordt geslagen. SLA staat voor Service Level Agreement. Wat gewoon een paar dure woorden zijn voor ‘contract’. Maar omdat niemand spreekt over contracten, is er ook niemand die alle lettertjes uit zo’n SLA spelt. Oh, jullie serviceniveaus, ja hoor, I do agree!

Zou Renkema nog kunnen terugvallen op wat hulpmiddelen, vroeg ik me af. Bestaat er zoiets als een ICT-woordenboek voor normale mensen? Een website die function creep, best value procurement, vendor lock-in en agile werkprocessen zó uitlegt dat ook ik het begrijp? En dan ook nog in het Nederlands?

IJdele hoop, kan ik nu stellen. Het internetwoordenboek.nl is nog wel enigszins begrijpbaar, maar behandelt slechts de online huis-tuin-en-keukentermen. En op computerwoorden.nl barst je direct in tranen uit. En meer vind ik niet, in eigen land. Er bestaat zelfs geen “ICT voor dummies”. Ik wens Jan Renkema dus alle succes met zijn werkzaamheden op het Binnenhof: onshore, nearshore of offshore. Een statement heeft de Kamer in ieder geval gemaakt.

Uitsmijter: Voor wie wil weten wat Bluetooth met Deense bosbessen te maken heeft en Wiki met busjes op Hawaï: 6 vreemde ICT-termen en hun oorsprong

 

 

Wattuh?

Schrijf eens een keer iets over taal, raadde vriendin M. me onlangs aan. Dat laat ik me geen twee keer zeggen. Natuurlijk doe ik het al, zo tussen neus en lippen door in deze stukjes, maar nu dan een hele column gewijd aan taal! Stukjes is trouwens een woord dat ik van haar niet mag gebruiken, want stukjes zijn puzzelstukjes en stukjes chocola. En geen tekststukjes. Maar ik doe het lekker toch.

En ik weet al precies waar dit eerste taalpraatje over gaat. Over het nog altijd veel te ingewikkelde taalgebruik van de overheid. Inderdaad: ‘nog altijd’, want er zijn bakken met geld geïnvesteerd in pogingen ambtenaren begrijpelijker te laten schrijven. Afgelopen zes jaar heb ik dicht bij het vuur gezeten. Bij VROM volgde de ene schrijfwijzer na de andere en van de Nederlandse Taalunie kregen we zelfs een boekje met schrijftips voor ambtenaren: ‘Hopende u hiermede van dienst te zijn’. Het was goed bedoeld, en zeker geen weggegooid geld. Maar als ik vandaag de dag een beetje rondneus op www.rijksoverheid.nl wordt het me toch droef te moede. Op deze website staan de nieuwsberichten van de gehele rijksoverheid. Het Rijk doet er veel aan om hoog te scoren in de zoekmachines, dus dan zou je ook verwachten dat ze het taalgebruik op de gemiddelde bezoeker afstemmen. Maar niets is minder waar.

Gebakken lucht

‘Ombuiging passend onderwijs en langstudeerders getemporiseerd’
Ja, lees het nog maar eens! Wat stáát hier?
Dit is de kop van het meest recente nieuwsbericht van het ministerie van Onderwijs. Onderwijs nota bene!
Ombuiging?
Getemporiseerd?
Snapt de gemiddelde Nederlander wat hier staat? Nee, zeer zeker niet! Snapt de gemiddelde hoger opgeleide wat hier staat? Nee, zelfs die niet! Verderop in het bericht wordt een en ander dan toegelicht, maar ook daar smijt de auteur nog volop met jargon: efficiencykorting, incidentele ruimte, middelen voor prijsbijstelling en ga zo maar door. De ene hap lucht na de andere. Dat ligt zwaar op de maag, kan ik zeggen.

Bovenstaand voorbeeld staat niet op zichzelf. Het ministerie van Economische Zaken kopte onlangs met ‘Economisch banden met Duitsland aangehaald’, naar aanleiding van het recente staatsbezoek van de koningin aan Duitsland. Met de kop is niks mis. Maar lees dan verder. Behalve dat de tekst haastig geschreven is met veel herhalingen, stikt het weer van jargon. Minister Verhagen had geen gesprek met zijn Duitse collega, maar een bilaterale ontmoeting. Vervolgens namen zij niet deel aan een discussie met het bedrijfsleven, maar hadden een rondetafelsessie. En een octrooiverlening, die ook ter sprake kwam, moet in de toekomst niet zomaar goedkoper worden, maar qua kosten goedkoper. Een nieuwe koekenpan vol gebakken lucht.

Vierkantekilometertaal, stellen de makers van het grappige boekje ‘Zullen we zwaluwstaarten?’, een verzameling staaltjes van ambtelijke wartaal. En ze geven tips voor alternatieven. Ik heb een beter idee. Alle artikelen op www.rijksoverheid.nl kun je eenvoudig delen via Twitter, LinkedIn, Hyves en Facebook (kijk maar onderaan bij elk bericht). Het Rijk voegt hier gewoon, in navolging van de Vind ik leuk-knop op Facebook, twee eigen stemknoppen aan toe: Begrijp ik en Begrijp ik geen snars van.

Elke dag stemrecht. Reken maar dat wij ons zullen laten horen!