#tegen

“Het gaat maar door met die demonstraties hier in Den Haag!”, heb ik afgelopen maanden regelmatig verzucht. “Ik kan mijn tentje wel opzetten bij het Malieveld!” En alsof het zo moest zijn, is bij instituut ProDemos aan de Hofweg net een nieuwe tentoonstelling geopend over, tja: protesteren in Den Haag. ‘Tegen! 50 jaar demonstreren op en rond het Binnenhof’ toont iconische foto’s van demonstraties door de jaren heen. Boeren, klimaatjongeren, studenten, kruisraketten, abortus, AOW, Radio Veronica, alles komt voorbij. Inclusief schapen, koeien, olifanten en andere viervoeters die al dan niet tegen hun zin naar het Binnenhof werden gesleept.

Koeien op het Binnenhof
Koeien drinken uit de fontein van het Binnenhof, foto Rob Bogaerts, 25 mei 1989

De expositie is bijzonder, omdat er tegenwoordig niet meer op het Binnenhof geprotesteerd mag worden. Maar ook omdat ze aanzet tot nadenken. Sommige dingen veranderen blijkbaar nooit, hoe hard mensen ook reuren en roeptoeteren. Een van de foto’s toont een grote demonstratie van zorgpersoneel uit 1989. Het onderschrift luidt: 16.000 verpleegkundigen en verzorgenden demonstreren op het Binnenhof tegen het beleid van staatssecretaris Dick Dees. Ze voeren actie voor minder werkdruk, een beter salaris en meer waardering voor hun werk (sec). Blijkbaar is er in 30 jaar tijd dus niets bereikt. Om droevig van te worden.

Tégen zijn is trouwens niet altijd even makkelijk. Dat bewezen afgelopen dagen wel alle naïeve influencers met hun #ikdoenietmeermee. Want als je ergens tegen bent, dan moet je het natuurlijk wel goed doen. En niet zo warrig als een Famke Louise die in Jineks tv-show vertelde dat ze helemaal niet tegen de coronamaatregelen is, maar tegen de teloorgang van de samenleving, waardoor Jinek zich oprecht afvroeg “of ze dan niet bij de verkeerde hashtag zat?”. Overigens vinden niet alleen Famke en haar medevloggers dat ‘tegen’ ingewikkeld; ook redacties lijken er moeite mee te hebben. Je kunt tegen de coronamaatregelen zijn, toch? Vraag het maar aan onze influencers. Maar kun je ook tegen de anticoronamaatregelen zijn? Ja, nu wordt-ie lastig. Afijn, onderstaand fotobijschrift bij een recent NRC-artikel staat me toch een beetje, eh, tegen.


Terug naar de tentoonstelling. Een heel mooie expo, met maar één minpuntje. Er hing geen enkele foto van mij. Daar moet bij een nieuwe tentoonstelling, over 50 jaar, natuurlijk wel verandering in komen! Gelukkig heb ik voor mijn demonstratiefoto’s van de afgelopen maanden alvast een prachtig podium gekregen: vanaf het eerste weekend van oktober is in kunstcentrum Stroom een mooie selectie van mijn foto’s te zien die ik maakte in opdracht van het Haags Historisch Museum en het Gemeentearchief. In de groepstentoonstelling ‘Capturing Corona‘ toon ik hoe veelzijdig en divers de manifestaties rond het Binnenhof van 2020 waren. Volgende week bouwen we op. Welkom in de Roaring Twenties!

Politie te paard met scooter van Thuisbezorgd
Uit de serie ‘Roaring Twenties’, Politie te paard krijgt hulp uit onverwachte hoek tijdens verboden demonstratie van actiegroep Viruswaanzin op 28 juni 2020.

Stille zaterdag

Wie had dat een paar maanden geleden ooit kunnen bedenken? Dat ik op een mooie zaterdagochtend rond tien uur volledig alleen op het Haagse Binnenhof zou zijn? En niet een minuutje alleen, maar vijftien lange minuten, terwijl er slechts heel af en toe een fietser van de ene poort naar de andere rolde. Geen beveiligers, geen marechaussee, geen journalisten, maar bovenal: geen toeristen. Gewoon helemaal niemand. Ik ben op de trappen van de Ridderzaal gaan zitten en heb enkel gekeken. Naar al die verschillende bouwstijlen op, naast, door en onder elkaar, die samen een vreemdsoortige, maar toch wonderlijke eenheid vormen. En ik heb gemijmerd. Gedacht aan al die historische momenten die zich daar voor mijn neus in de loop van vele jaren hebben afgespeeld. Van de onthoofding van Van Oldenbarnevelt op krap een meter bij mij vandaan tot en met de vele woelige protesten waarbij het hele plein werd bezet in jaren dat dat nog was toegestaan. En nu was er alleen stilte, volledige stilte. En een prachtig blauwe lucht. En ondertussen besefte ik dat we ook nú weer geschiedenis aan het schrijven zijn. Ook deze periode gaat in de archieven komen. Een Binnenhof zonder Japanners, Chinezen en selfiesticks, met slechts één fotografe die op de mooiste zaterdag in de maand het hele rijk voor haar alleen heeft.

Binnenhof zonder mensen
Binnenhof zonder mensen
Binnenhof zonder mensen
Helder en laag water in Hofvijver tijdens coronacrisis
Extreem helder water in de Hofvijver; ook staat het zeer laag.

En nog meer boeren!

Het eerste boerenprotest was nog maar koud achter de rug of Den Haag kon zijn borst alweer natmaken voor een tweede actiedag. Afgelopen woensdag stroomde de stad opnieuw vol met vele honderden trekkers, waarmee de betogers duidelijk wilden maken dat er nog niet voldoende naar hen werd geluisterd. Stikstofregels prima, maar realistisch en niet alleen op hun schouders. De gemeente Den Haag was deze keer niet vies van grof geschut – vreesde mogelijk een snellere verbouwing van het Binnenhof dan gepland – een zette het leger in om alle toegangswegen tot de binnenstad te blokkeren. Een zware maatregel waarmee niet alleen de actievoerders, maar ook de inwoners zelf flink werden getroffen. En uiteindelijk ook niet waterdicht, want in de middag vonden diverse boeren via de trambanen alsnog een ingang naar de binnenstad en koersten ze onder luid applaus toeterend langs Centraal Station richting Koekamp en Malieveld.

Niet alle protesterende boeren keerden ’s avonds terug naar hun erf. Een deel bleef overnachten in Den Haag om de volgende ochtend langs de Hofvijver een ontbijt aan te bieden aan alle bewoners, als goedmakertje voor de overlast én om stadsneusjes te laten zien waar hun eten vandaan komt. Zelf was ik ook van de partij om te fotograferen en sprak ik met diverse boerinnen. Een van hen had ’s nachts in een koeientrailer op het Malieveld geslapen en vertelde geëmotioneerd dat ze nu voor de derde keer in haar leven in Den Haag was. Als boerin kan ze eigenlijk nooit weg. Eén keer was ze op Scheveningen geweest, en nu twee keer achter elkaar in de Hofstad om het protest kracht bij te zetten. De steun die ze voelde van iedereen onderweg en in de stad vond ze overweldigend. Ik smeerde intussen een boterham met een vers eitje en had nog geen hap genomen of kreeg pardoes een microfoon van Omroep West onder mijn neus. “Smaakt het, mevrouw?” Een tv-debuut met een mondvol ei zag ik niet zo zitten. “Sorry hoor, even niet filmen als ik aan het eten ben” liet ik de verslaggever weten, waarop hij terstond riposteerde: “Maar mevrouw, dat is juist heel erg boers!” Pas aan het einde van de dag durfde ik het aan om op de website van de omroep naar een filmpje te zoeken. Ik vond het en ik kwam in beeld (na 45 sec.). Met broodje ei, maar zonder tekst. Heel fijn. Boeren blij, fotografe blij. Op naar het volgende evenement!

Hooibaal en trekker op Malieveld

Tractorbandensporen modder Malieveld

Legervoertuigen Parkstraat Den Haag

Legervoertuigen Herengracht Den Haag

Tractoren Utrechtse Baan Den Haag

Jonge boeren op Malieveld

Spijkerbroeken en klompen

Tractor langs Centraal Station Den Haag

Schuilen bij Rabobank tijdens boerenprotest

Tractoren over Prins Bernhardviaduct Den Haag

Telefonerende boer op Koekamp

Schuilen voor de regen op Koekamp

Trotse boerin bij boerenontbijt Hofvijver

Uitladen voor boerenontbijt aan Hofvijver

Kramen van boerenontbijt Hofvijver

Tractor bij Binnenhof en Hofvijver

Reflectie

Omdat het weer eens tijd werd voor wat échte Haagse plaatjes. En omdat ‘reflectie’ een van de mooiste onderwerpen uit de fotografie is.

Voor de liefhebbers: de Hofvijver op een zachte zomeravond. De rust weergekeerd na alle festivals en toernooien, en de Kamer nog lekker lang op reces. En dan is Den Haag toch weer echt een dorp: alleen jij, een enkele toerist, de ganzen en de krijsende meeuwen.Reflectie Mauritshuis en Binnenhof

Reflectie Binnenhof

Reflectie Binnenhof

Nummer 9

Afgelopen maandagavond onverwacht een vrije avond omdat mijn koorrepetitie niet doorging. Zieke dirigent. Balen voor hem, maar ’n buitenkansje voor mij. Want het was een héél zachte avond, vroeg donker en ik had net op mijn fotocursus de sluitertijd behandeld. Dus: op naar daar waar de gebouwen verlicht zijn! De bovenste beste binnenstad.

Na de eerste experimenten op het Lange Voorhout (heel veel foto’s mislukt; krijgen jullie niet te zien!) en het nodige gepruts aan mijn statief (veel te veel knoppen), ging het al wat beter op het Plein. Maar daar stonden voor elk mooi verlicht gebouw minimaal 6 bomen, dus werd het nog niks met de foto’s (krijgen jullie ook niet te zien!). Volgende bestemming was het Binnenhof. Vanaf het Plein liep ik langs het Mauritshuis richting de poort, waar ik tot mijn grote verrassing ineens midden in een persmoment belandde. Zeker 8 fotografen op een rij achter hun statief met hun lenzen gericht op Binnenhof 19, waar de minister president altijd zijn gasten ontvangt. Twee taxi’s aan de kant, bewaking voor het pand. ‘Yes!’ dacht ik. ‘Dit is nog eens met mijn neus in de boter vallen. Hier komt ongenode journalist nummer 9 ook even aanschuiven!’. En terwijl ik heel slinks mijn eigen statief ergens in een hoekje plaatste, wachtte ik op wat komen ging. De fotografen waren vooral druk in de weer met hun apparatuur en veel leek er nog niet te gebeuren. En omdat ik mijn nieuwsgierigheid al snel niet meer kon bedwingen, stootte ik de man die het dichtst bij me stond even aan, om te vragen wanneer het ‘moment suprême’ ging plaatsvinden. Hij keek me nogal verwonderd aan. Het persmoment? De grote beroemdheid die nu naar buiten zou komen? Hij zou het niet weten. Hij was hier als cursusleider met een groep van 8 cursisten en zat midden in een workshop Nachtfotografie. Mark de Rooij, aangenaam.

Gelukkig was het Binnenhof daarna zó mooi verlicht en had ik zóveel aandacht nodig voor m’n cameraknoppen, dat het me warempel lukte te vergeten wat een dombo ik soms ben.

Escher Paleis bij avond
Escher museum aan het Lange Voorhout

Binnenhof bij avond
Doorkijkje op het Binnenhof

Binnenhof bij avond
Welkom in de middeleeuwen

Binnenhof bij avond
Mooie verlichte Ridderzaal

Binnenhof bij avond
Een van de 8 anderen aan het werk

Mauritshuis bij avond
Mauritshuis weerspiegeld in de Hofvijver

Buitenhof bij avond
Sneltram

Haagse hofmuziek

In een nieuwsbrief van de gemeente las ik onlangs over een nieuwe muzikale wandeling door de stad. Een route die je terugvoert naar de 18e eeuw, de periode dat Den Haag een bruisende internationale muziekstad was en componisten van naam en faam aantrok. Dat leek me wel wat, zo’n wandeling.

Helaas was de start nogal vals. Zeg maar dat we met een flinke dissonant begonnen. De wandeling was namelijk beschikbaar gesteld als ‘app’, maar die bleek bij het downloaden al direct een ‘update’ van 270 MB nodig te hebben: ruim 50 keer zo zwaar als de ‘app’ zelf. Volkomen ridicuul en uitgesloten dat dat op mijn telefoon paste. Gelukkig was er een alternatief: een PDF van de wandeling, maar daar kon je echt werkelijk alles mee doen, behalve downloaden. En toen ik na een half uur frustratie eindelijk de downloadknop vond, bleek dat ik bij de commerciële partij waar de PDF was geplaatst eerst verplicht een account moest aanmaken vóór ik überhaupt iets met het stuk kon. Aaargh! Dat werd een principe-weigering.

En zo had ik al bijna de hele wandeling verwenst voor ik één stap had gezet. Ware het niet dat ze samengesteld en gemaakt was door de ‘New Dutch Academy‘, het Haagse barokorkest dat ik toch wel hoog heb zitten. Dus koos ik uiteindelijk eieren voor mijn geld, en toog ik naar het Haags Historisch Museum, waar je de wandeling ook nog kon kópen. Gelukkig maar? Nou, niet echt. Want je moest een pakketje afnemen, inclusief cd en zo werd het nog een behoorlijk prijzig uitje.

Maar goed, toen had ik wel:
1) een cd met werken van Haagse componisten uit de 18e eeuw
2) een goede, kleurrijke plattegrond van de wandeling
3) een boekje met uitgebreide achtergrondinformatie
4) een stapel flyers van een concert van de New Dutch Academy (dat al 2 weken voorbij was, ach)

En na een paar sterke koppen koffie in de Boterwaag  5) toch wel zin om in de 18e eeuw te duiken

Ja, wie regeerden er toen? Dat waren de stadhouders Willen IV en Willem V. Beiden niet vies van kunst en cultuur en met de nodige muzikale telgen in hun families. Het was de tijd dat componisten en musici langs Europese vorstenhoven trokken. Op doorreis of in de hoop op een tijdelijke aanstelling bij een hoforkest. Zo kon Den Haag in de 18e eeuw onder andere Mozart, Beethoven en Johan Christian Bach (destijds beroemder dan zijn vader) als gastmusici verwelkomen. En waren vermaarde componisten als kapelmeester Graaf, cellist Zappa en altviolist Stamitz in dienst bij het hof van de Oranjes. Met elkaar hebben zij een kosmopolitische symfonische stijl ontwikkeld – de Haagse symfonische school – muziek die in heel Europa gepubliceerd en gespeeld werd.

De wandeling van de New Dutch Academy voert langs stadhouderlijke en openbare concertzalen, operahuizen en straatjes waar befaamde componisten, musici en uitgevers hebben gewoond. De meeste panden bestaan nog steeds, wat het verleden heel dichtbij brengt.

Papestraat Den Haag
Papestraat in het oude centrum

Veel componisten woonden in de kleine straatjes rondom de Grote Kerk. Daar huurden ze een woning of zaten ze bij iemand in onderhuur. De beroemde muziekuitgeverij Hummel was gevestigd aan het Achterom en hofcellist Zappa woonde in de nu nog steeds pittoreske Papestraat.

Paleis Noordeinde Den Haag
Paleis Noordeinde

Paleis Noordeinde was in de 18e eeuw het toneel van concerten, diners, feesten en bals. Kwamen er ambassadeurs en buitenlandse gasten op bezoek? Dan was er altijd wel een zaal op het Noordeinde beschikbaar voor een concert. Het hoforkest van de Oranjes gaf hier ’s winters regelmatig ‘Zondagsconcerten’ die de highlights vormden van het Haagse culturele seizoen.

Ridderzaal Den Haag
Ridderzaal aan het Binnenhof

Ook aan het Binnenhof werd veel geconcerteerd. Vooral Willem V voerde een groots hofleven en liet een eigen balzaal aanleggen: de voormalige zaal van de Tweede Kamer. Maar er was ook ruimte voor meer intieme concerten waar de stadhouderlijke familie vaak zelf een actieve rol in speelde. In de ‘Groote Saal’, nu Ridderzaal, werden in de 18e eeuw vooral (muziek) boeken verkocht.

Koninklijke Schouwburg Den Haag
Koninklijke Schouwburg

Wat nu de Koninklijke Schouwburg is, was vroeger het paleis van Prinses Caroline, de muzikale zus van stadhouder Willem V. Zij was het die de toen nog jonge Mozart uitnodigde om naar Den Haag te komen om voor haar familie op te treden. Dat gebeurde onder andere in dit voormalige paleisje. Pas in de Franse tijd – toen de stadhouderlijke familie naar Engeland was gevlucht – werd het omgebouwd tot schouwburg.

Plek van oude Franse Comedie Den Haag
Hier stond vroeger de beroemde Franse Comedie

In de 18e eeuw had Den Haag ook een beroemd operahuis: de Franse Comedie. Die was gevestigd op de plek waar nu het ministerie van Financiën staat. Het was een theater met zo’n 500 plaatsen, verdeeld in 10 rangen. Deze Franse Comedie was opera, schouwburg en muziektheater in één en trok een breed publiek: van het gewone volk tot de Haagse elite. Het stadhouderlijk hof financierde de Comedie en bezocht met regelmaat ook zelf een voorstelling.

Het kunstleven in 18e eeuws Den Haag was voornamelijk Franstalig. Toch was er ook een Nederduits Theater aan de Assendelftstraat, dichtbij het Westeinde. Dit theater werd – net als de Franse Comedie – door de stadhouder financieel ondersteund. Maar in aanzienlijk mindere mate. Het gebouw werd helaas afgebroken aan het begin van de 19e eeuw.

Oude Doelen Den Haag
De Oude Doelen

De Oude Doelen of Sint Jorisdoelen (zie het draakje boven het portaal) aan het Toernooiveld was een van de belangrijkste publieke concertlocaties tussen 1700 en 1800. Musici gaven hier op eigen initiatief openbare concerten, waar ze zelf voor langs de deuren gingen of voor adverteerden in de lokale courant. Zo ook de Mozarts toen zij in Den Haag waren.

Haags Historisch Museum
Haags Historisch Museum

Het pand van de Schuttersdoelen (nu Haags Historisch Museum) werd eveneens gebruikt als openbare concertzaal. Hier hebben Graaf, Zappa, Schwindl, Zingoni, Abel, Carl Stamitz en Johan Christian Bach concerten gegeven. Rijk werden ze er meestal niet van. Zelfs hofkapelmeester Graaf moest bedelbrieven schrijven aan zijn begunstigers omdat zijn huur al even hoog was als zijn maandsalaris. Les geven, composities verkopen en zoveel mogelijk optreden was dan ook het devies voor de meeste musici.

Nieuwsgierig naar meer? De New Dutch Academy heeft een aardig introfilmpje gemaakt op de wandeling. De ‘app’ en pdf van de wandeling zijn via hun website te downloaden (succes niet gegarandeerd). En anders: het Historisch Museum. Kun je daarna mooi vertellen dat je in een van de beroemdste concertzalen van Den Haag bent geweest! Met de groeten van J.C. Bach!

Sneeuw

Binnenhof in sneeuw

Kijk, zo mooi was de binnenstad van Den Haag vanochtend héél vroeg (© Flickr photostream Minister-president)

Volle snelwegen

Maar dit was de matineuze werkelijkheid voor 50% van de Nederlanders (© ANP: de drukste ochtendspits ooit)

Trams vast in sneeuw

En dit die voor de andere helft. Filerijden doe je niet alleen in de auto, maar ook in de tram. Of beter: niet in de tram, want die staat alleen maar stil.
Van mij mag de sneeuw héél snel weer smelten.

Maar natuurlijk pas op het Binnenhof als ik daar zelf ook zo’n Flickr-waardige foto heb gemaakt….